11/28/2014

गढीमाइ बलि: तुरुन्तै गर्न पर्ने ३ काम

नेपालको बारा जिल्लाको गढिमाइ मन्दिरमा प्रत्यक पाच वर्षमा हुने जनावर बलिको पक्ष र विपक्षमा चर्को बहस चलेको छ, कम्तिमा पनि पत्र पत्रिका र सोसल मेडियामा । स्वभाविक रुपमा विपक्षमै बढि । किनभने जो त्यहाँ पाडा वा बोका लगेर जान्छन, मेडियामा उनीहरुको पहुच नै छैन ।   
original photo: rpb1001, flicker

 ब्यक्तिगत रुपमा मलाइ बलि दिएर मान्छेको भाकाल पुरा हुन्छ जस्तो कहिले लागेन । म सानो हुदै (करिब २१-२२ वर्ष अघि) हाम्रो परिवारले एउटा बोकालाइ बलि देको याद छ । परिवारका एकजना सदस्यको स्वास्थ स्थिति अत्यन्तै बिग्रिए पछि हाम्री बोइ (हजुरआमा) ले देबीको नाममा एउटा कालो बोको भाकल गरिथिन । त्यसपछि कसैले रहर पनि गरेको छैन भाकल गर्ने वा बलि दिने । हाम्रो जस्तो अबिकसित, अशिक्षित र पिछडिएको समाजमा यति धेरै समस्या छन् कि ति मान्छेले आफैले समाधान गर्न सक्दैनन । अनि कुनै अदृस्य शक्ति वा भगवानले केहि गर्दिन्छन कि भनेर आशा गर्ने बाहेक अर्को विकल्प छैन । त्यसैको क्रम हो यो बलि दिने पनि, समस्यामा जकडिएकाहरु केहि भैहाल्छ कि भनेर आउदा हुन । यस्तै विस्वासमा सदियौ देखि आएको हाम्रो समाज र पारिवारिक वातावरणले बाध्य पनि पर्छ होला । मेरो अनुमानमा गढ़िमाइमा बलि दिन आउने धेरै यस्तै मान्छेहरु होलान । कतिपाए परिवार यस्ता पनि होलान बिचरा बलि दिएको जनावरको मासु खान पाइएला भनेर कुर्नु पर्ने पनि ।  

बलि पक्ष वालाले भन्छन यो हाम्रो संस्कृति हो यसलाई जोगाउनु पर्छ । यस्तो तर्कको केहि अर्थ छैन । राम्रो संस्कृति जोगाउने हो, नराम्रो फेर्ने हो । बलिको कुरो आउदा आधारभुत रुपमै यो गलत छ. संस्कृति भनेको समय अनुसार परिवर्तन हुन्छ, मान्छेको चेतना स्तर बदलिदै जादा । जब जब हाम्रो समाज शिक्षित हुदै जान्छ, यस्ता प्रथाहरु बदलिदै जाञ्छन । 

बलि विपक्ष वालाहरु एकथरी शहकारी छन् जो जनावर मार्ने हुदैन भन्ने छन । तर संसारमा बढीमा १०% मात्रै मासु नखाने छन् ।  बाकि ९०% लाइ मासु नखाउ भनेर कसरि भन्ने? यदि बलि नदेउ भन्ने हो भने अर्कै कुरो । अर्को कुरो जनावर मार्न त ठिकै हो नमार्ने कुरो ब्यवहारिक हुदैन तर अलि राम्ररि मार्न पर्छ भन्ने हो भने त्यो अलि ब्वावाहारिका होला ।

अहिलेको सन्दर्भमा गढ़िमाइ बलि तुरुन्तै बन्द गर्ने भन्ने कुरो ब्यवहारिक नहोला, करोडौ मान्छेको आस्थाको कुरो ।   यसलाई व्यवस्थित गर्ने पर्ने देखिञ्छ । तत्कालको लागि तलका व्यवस्था लागु गर्न सकिञ्छ ।   

  1. बलि दिने पशुको स्वास्थ जाच: भगवानले  अस्वस्थ र असक्त पशुको बलि त स्विकार्दैनन होला पक्कै पनि ।   
  2. केटाकेटीलाइ बलि स्थानमा प्रवेश निषेध: कम्तिमा नागरिकता नभएका (तेस्तै उमेर समूह) लाइ उक्त स्थानमा जान नदिने ।  
  3. फोहर व्यवस्थापन: बलि बाट निस्किने फोहरको उचित ब्यवस्थापन । यसको लागि जसले बलि दिन्छन उसै बाट शुल्क लिए हुञ्छ ।  
यी बुदा राम्ररी लागु गरे बलि दिनेहरु निरुत्साही पनि हुञ्छन ।    

11/11/2014

मोदी भारत कि नेपालको नेता?

आउन त सार्क सम्मेलनको लागि भनेर नेपाल आउन लागेका हुन भारतीय प्रधानमन्त्रि मोदी तर कान्तिपुरमा लेखे अनुसार उनको कार्यक्रमको तालिका हेरम है त एक फेर ।
  • रामजानकी मन्दिरमा पुजासुजा गरे पछि बाह्र बिघा मैदानमा अभिनन्दन, ५ हजार हाराहारीको उपस्थिति । त्यहाँ उनको भाषण । भाषणमा के बक्ने हुन कसलाई के थाहा? 
  • निशुल्क साइकल बितरन र थप सहयोगको घोषणा ।
  • गाडि बाट आउदा जादा बाटोमा झरेर सर्बसाधारण संग भेट्घाट (अटोग्राफ पनि दिने होलान) ।
  • काठमाण्डुमा ट्रमा केन्द्रको उद्घाटन र राजनितिक भेटघाट ।
  • मुक्तिनाथ मन्दिरमा २० मिनेट पुजा र खानेपानी परियोजनाको सिलन्यास. अनि त्यस क्षेत्रको बिकासमा उनको सहयोग रहने घोषणा । 
  • लुम्बिनीको मायावती मन्दिरको अवलोकन गर्ने र बोधी वृक्ष रोप्ने ।
  • लुम्बिनीका स्थानीय अधिकारि, राजनीतिकर्मी र भिक्छुहरुलाई प्रबचन ।
  • लुम्बिनीमै अभिनन्दन लिने र भाषाण दिने. लामो समय लुम्बिनी बस्ने हुनाले उनले के के गर्ने हुन नेपालि लाइ अझै थाहा नभेको ।
  • यसै बेला स्कुलहरु चार दिन बिदा, दुइ दिन सार्बजनिक बिदा ।
यति गरे पछि त नेपालकै नेता जस्तो देख्खे न र? नेपालि नेता लाइ लाज लाग्न पर्ने, हुनत केहि हुन्न भन्न सके पो । सबै आफ्नै फाइदाको लागि मोदीले केहि गर्दिन्छन, भंदिन्छन भन्ने आशा भै रा होला । आफ्नो हुति नाभयेसी के गरुन बिचरा । 

नरेन्द्र मोदी (तस्बिर स्रोत

10/29/2014

डा. धिताल ले के चमत्कार गरे त्यस्तो?

फोक्सोको बिचमा रहेको मुटु (फोटो: स्रोत)
डा. कुमुद धिताल सहितको टोलिले केहि दिन अघि एक जनाको मुटु अर्कोमा प्रत्यारोपण गरेको खबरले मेडिकल जगत र नेपाली समुदाय बीच खुब चर्चा चलेको छ  यो ब्लगमा उनले खास के आबिश्कार वा चमत्कार गरेका हुन त भनेर खोतल्ने प्रयास गरेको छु  

मुटु प्रत्यरोपरण के  हो?
कुनै मान्छेको मुटुले कुनै कारणले कामै गर्न छोड्यो भने उसको जिबन बचाउनको लागि अर्को मान्छेको (डोनर) मुटु राख्नेलाइ मुटु प्रत्यारोपण भनिञ्छ  संसारमा सबै भन्दा पहिले सन् १९६७ मा पहिलो पटक मुटु प्रत्यारोपण गरिएको थियो  अहिले संसारभरि करिब ३५०० मुटु प्रत्यारोपण हुन्छन प्रत्यक बर्ष । यसरि प्रत्यारोपण गरेका मान्छे १५-२० वर्ष सम्म बाच्ने गरेका छन  

कसरि हुन्छ प्रत्यारोपण? 
विश्वमा करिब ८ लाख व्यक्ति मुटु फेर्न पर्ने स्थितिमा रहेको अनुमान गरिएको छ  तर चाहदा बित्तिकै मुटु फेर्न कहाँ पाइञ्छ र ?  पहिलो कुरो त मुटु दान दिने डोनर भेट्टाउन पर्यो  डोनर मुटु र मुटु लिने बिरामीको आवश्यक जाच गरेर मुटु फेर्न मिल्छ भनेर निर्क्योल गरे पछि बल्ल सल्यक्रिया सुरु हुञ्छ  पहिले मुटु निकाल्न पर्यो  जिउदो मान्छेको मुटु निकाल्ने कुरो भएन, मरेको मान्छेको मुटु पनि  मरि सकेको हुन्छ त्यसैले त्यो पनि काम लाग्ने कुरो भएन  
अहिले सम्म के गरिन्छ भने, डोनर मुटु ब्रेन डेथ भएको मान्छेबाट निकालिञ्छ   ब्रेन डेथ भनेको ब्रेनले सम्पुर्ण रुपमा काम गर्न छोड्ने स्थिति हो  धेरै जसो मृत्यु घोषणा गर्दा यहि स्थितिलाइ आधार मानिञ्छ  तर कहिले काही आवस्यक पर्यो भने life support or ventillator मा राखेर पनि ब्रेन डेथ भएको व्यक्तिलाइ केहि समय राख्ने गरिञ्छ  त्यसो गर्दा स्वास फेर्ने र मुटुको धड्कन रही रहेको हुञ्छ  डोनरको मुटु निकालेर बरफमा राखिञ्छ । यसरी राखेको मुटु ४-६ घण्टा सम्म मुटु लिने बिरामीको छाति भित्र राखी सक्न पर्छ  त्यसैले life support मा राखेको ब्रेन डेथ भएको डोनर भेट्टाउनु पर्यो र तुरुन्तै प्रत्यारोपण गर्न सक्नु पर्यो  यो दुइवटा कारणले मुटु प्रत्यारोपण जति सहज हुन पर्थ्यो सकेको छैन, पैसो तिर्छु भन्दा पनि  मुटु प्रत्यारोपण गर्न करिब दस लाख अमेरिकी डलर लाग्न सक्छ  कति पए देशमा ब्रेन डेथ भएको व्यक्तिबाट शरीरको अंग निकाल्न मिल्दैन  यी सबै अफ्ठेरोलाइ डा. धितालको नया प्रयोगले सहयोग पुर्याउने देखिञ्छ  

के गरे त डा धितालले?