4/09/2014

खुट्टालाइ सास्ती मनलाइ मस्ति ।

निकुन्ज गेट पुग्न अगडि । 





























अस्तिको शनिबार दिनभरी शिवपुरी निकुन्ज भित्र हिडेर बित्यो। त्यो हिडाइले यति खुट्टा दुखेछ की चार दिन पछि अहिले सम्म पनी पुरै ठीक भा'छैन । जंगल भित्र पहाडमा हिडेर, घुमेर, स्वस्छ हावा खाँदै करिब नौ घन्टा बिताउदा खुट्टा दुखाइ बिर्साउने गरेर "मन" भने आनन्दित भएछ।

काठ्मान्डु यसै त फोहर र प्रदुसित छ अली पहिले देखि नै। अझै पछिल्लो समय त सडक खनेर धुलई धुलो, गाडीको धुवा र मान्छे नई मान्छेको भिडले कोलाहल पूर्ण छ । एक महिना अगाडि अमेरिकाबाट आएकी एक जना प्रोफेसरले भनिन "सङठित अस्त बेस्त" काठ्मन्डु । केही समय हिंड्न पर्‍यो भने उकुस मुकुस हुन्छ। सास फेर्नै गार्हो हुने किसिमले । नाक छोपेर हिड्नु पर्छ, आँखा ढाकेर हिड्नु पर्छ । र पनि सास त फेर्नै पर्यो । यसले कति मान्छेको स्वास्थमा असार गरेको होला ? कति मान्छे यसकै कारणले मरे होलान् ? काठ्मान्डुमा भएको यस सम्बन्धी कुनै अनुसन्धान पढ्न पाएको छैन । प्रदुसित हावाकै कारणले उमेर करिब ५ बर्ष त कम हुन्छ होला (मेरो अनुमान मात्रै) । हप्ताको ६ दिन शहरको दुसित हावा खान परे पानी एक दिन त स्वछ हावा खाना पर्‍यो भनेर साथी प्रकाश र म शिवपुरी राष्ट्रिय निकुन्ज हाइकिङ गर्न निस्केको । दिनभरीको हाइकिङले मन आनन्दित भयो ।

बिहानको पेट पुजा 
हामी बुढानिलकन्ठ सम्म माइक्रोबस त्यसपछी करिब २ किलोमिटर हिडेर निकुन्ज गेट सम्म पुगिम् । हुनत गेट सम्म पानी माइक्रो जाने रहेछ, थाहा पाइएन। तर पनी त्यो ठाउमा बिहानै हिंड्न मजै आयो । गेट नजिकै को चिया पसलमा हल्का पेट पुजा गरेर रु १० को टिकेट काटेर निकुन्ज भित्र छिरिम। म नेपालको कुनै पनी राष्ट्रिय निकुन्ज भित्र छिरेको यो नई पहिलो पटक थियो । के लाग्यो सुरुमै भने, बरु रु १० को ठाउमा २० लिनु तर निकुन्ज को नक्सा सहितको जानकारी मुलक पर्चा दिनु पर्ने। कुनै जानकारी बेगर गएका हामी सुरुमा अलमलियौ कता कुन बाटो जाने भनेर । गेटमा बस्ने आर्मीलाई सोदेर अगाडि गयौ।



हाइकिङ ट्रेल टु गुम्बा 

गेट बाट पुर्ब तिर वा दाहिने तिरको बाटो समतियो । गाडी पानी गुडाउन मिल्ने त्यो बाटो गुम्बा सम्म पुग्ने रहेछ। गुम्बा बाट दक्षिण तिर काठ्मान्डु हेर्दा रमाइलो देखिने रहेछ। राष्ट्रिय निकुन्ज को बिचमा गुम्बा त्यो पानी ठुला ठुला कन्क्रिटका घरहरु सहितको, त्यो भौतिक सम्रचना बनाउन दिनु कत्तिको ठीक हो प्रकृति सम्रक्षन बिग्यहरुले भन्लान तर मलाई भने मन परेन ।  


धेरै हिड्ने मन नभए त्यहि गुम्बा बाट फर्के पनी हुने रहेछ । हामलाई अली हिंड्न रहर थ्यो । अनि शिबपुरीको टुप्पोमा पुग्ने रहर थ्यो सँग संगै बाघ्द्वार, जहाँ बाट बागमती सुरु हुन्छ, पनी हेर्ने धोको । त्यसैले माथी तिर लागिम ।  बाटोमा थरी थरीका रुख्।




बाघद्वार
बाघ द्वार बाट केही माथी पुगे पछि शिव पुरी बाबा को मन्दिर आउछ। हामी त्यहा पुग्दा एक जना बाबा ठुलो देक्चीमा पानी उमालेर चाउ चाउ का पोका फोडेर हाल्दै थे । संगै अरु २-४ जना, हाइकर हुनु पर्छ, थे । मन्दिर भनौ वा कुटी भनौमा सोदेको राती बास पनी पाइने रहेछ । प्रकाशजीले खाली रक्सिका बोटल देखेर के हो यस्तो चाला कुटीमा भन्थे । उक्त बाबाको ठाउ बाट सिदै पहाड टुप्पो तिर उक्लिय पछि शिबपुरी पिक पुगियो । मौसमले पनी साथ दिएको मान्नु पर्छ त्यो दिन् । घाम भएन बरु माथी पुगे पछि अली चिसो चिसो भयो । नजिकै अर्को कुटी रहेछ । एकजना महिला बाहिर भाडा माज्दै हुनुहुन्थ्यो । चिया खान पाईन्छ भनेर सोधेको हातको ईशाराले पाईन्छ भन्नु भयो । एक्छिनमा दुध वाला स्पेसल चिया आइपुग्यो बिस्कुटको पुरिया सङै । चिसो लागेको बेलामा तातो तातो मिठो चिया त्यो नी डाडाको टुप्पोमा खुब मजा आयो । त्यो पनी फोकटमा । पैसो लिन मान्नु भयेन ।

करिब २७०० मिटरको उचाइमा हामले चिया खाको ठाउ। 



करिब २७०० मिटरको उचाइमा । 


त्यस पछि भने ओरालई ओरालो तल झरियो। एकदम ओरालो बाटो । ढुङ्गा कुदेर बाटो बनाको रहेछ । तल उही गेट सम्म करिब ६ बजे आइपुग्दा थाकेर लखतरान परी सकेका थिम् । गाडी चद्ने सम्म जान नी गार्हो हुने गरि । काठमान्डु नजिकै प्रकृति अनुभब गर्न मिल्ने, सुरक्षित (हुनु पर्छ भन्ने मेरो अनुमान्), बाटो पनी राम्रो भा'को यो ठाउ बेला बेलामा आइरहनु पर्छ भन्ने लग्यो । २-४ वटा चराका फोटो पनी खिचेको छु, पछि कतै शेयर पक्कै गर्छु । हप्ताको कम्तिमा एक दिन भए पनी स्वस्क्छ हावा खाइयो, रमाइयो।

1/29/2014

लालमटिया देखि लारामी सम्म

(मेरो बुवा आमा अमेरिका भ्रामण आउनु भएको थियो केही समय अघि। त्यसैको अनुभब लेख्नु भयो बुवाले यो पोस्ट मा। दाङ बाट निस्किने नयाँ युग्बोध पत्रिकामा छापेको छ यो टुक्रो। यसपाली बाको पालो! )
कृष्ण गिरी 

लामो समय बिद्यालयमा सामाजिक बिषय पढाउदा अमेरिका भन्ने देश उत्तरी गोलार्दको उत्तर अमेरिका महादेशमा पर्छ भनेर किताब, नक्सा र ग्लोब देखाएर पढाएको म अहिले शिक्षण पेशाबाट अवकाश पाए पछि प्रत्यक्ष्य रुपमा अमेरिका हेर्न आइपुगेको छु । हामि सबैले बुज्ने अमेरिका भन्ने देश संयुक्त राज्य अमेरिका हो। हुनत अमेरिका जाउला र घुमौला भनेर मैले कहिल्यै पनि कल्पना गरेको थिइन। किनभने यो मेरो पहुच भन्दा बाहिरको कुरा थियो। एक त धेरै टाढाको ठाउ, धेरै पैसा खर्च हुने, त्यसमाथी हामि नेपालिलाई त्यति सजिलो संग भिसा नदिने। 

छोराको बिद्यावारिधिको ग्राजुएसन समारोहको लागि म सहित मेरी पत्नीलाइ अमेरिका आउने अवसर मिल्यो । हामि जस्तो एउटा अति कम बिकसित देशको पनि गाउमा बस्ने मान्छेलाइ अमेरिका जस्तो संसारको अति बिकसित देशमा आउदा धेरै कुराहरु  चासोपुर्ण र अचम्म पार्ने खालका हुने रहेछन । फरक भूगोल, फरक हावापानी, फरक संस्कृति, फरक भाषा, फरक खालको बिकाश, फरक खाना आदि । अमेरिका यात्राको आफ्नो अनुभवलाइ दैनिकीको हिसाबले टिप्दै आएको छु र भबिस्यमा सबैसंग बाड्ने योजना पनि गरेको छु । हामि नोभेम्बर महिनाको २८ गते काठ्माण्डौ देखि चिनको कुन्मिंग र  सांघाई हुदै अमेरिकाको लस एञ्जेलस र अन्तिममा डेन्भर आइपुगेका हौ । डेन्भर अमेरिकाको कोलोराडो राज्यमा पर्दछ । त्यहाबाट छोरा बस्ने ठाउ वायोमिंग राज्यको लारामी पुग्न गाडिमा करिब तिन घण्टा लागेको थियो । लालमटियाको मौरिघाट बस्ने मान्छे अहिले अमेरिकाको लारामि  सहरबाट यी अनुभव लेख्दै छु ।

1/04/2014

CrowdFunding a Science Project in Nepal

We have initiated a crowd-funding campaign to support chemistry education and research in Nepal. This campaign will raise enough (hope so) money to buy a double beam UV-Vis spectrometer for Mahendra Morang Adarsh Multiple Campus (MMAMC) of Tribhuvan University in Biratnagar, Nepal.    

In recent years crowd-funding has become a popular tool to generate funding for various purposes including education and research. We want to use this tool to raise money that will help our friends at MMAMC buy a modern UV-Vis spectrometer to be used for teaching and research. 

In past 13 days we have raised $1092 from 20 contributors. With this rate, I hope to raise enough money to buy  the instrument from Indian manufacturer. Thank you to all supporters of this cause. 

This campaign is taking good shape in social media with 214 shares in Facebook.

Details of this campaign is given in this link:


Now the number of contributors per day is increasing too.

If you want to make some impact, please make some donation. Your small contribution will be a great help. 

In 2009 we had completed a fund raising project that supported central department of chemistry (CDC), Tribhuvan University in Kathmandu to buy a multi-media projector and a laptop. That time we just used Facebook and paypal as tools. But this time we are using FundRarz website hoping to make things easier and reach to more people. 

8/23/2013

chemistry of yogurt formation

Yogurt is not new to me. We used to make yogurt from buffalo milk at home in Nepal on regular basis. My mom and dad don't make it anymore because of the lack of milk (no more buffalo).  I guess, in Ne
pal, everyone (at least one in a family) knows how to make yogurt from milk.

We used to make yogurt in following way:

  1. Boil milk and bring it to little bit lower temperature (40-50 deg C, my guess, never measured though).
  2. Put the milk in a theki (wooden container). After ~2 days yogurt is ready. 
The process looks simple and easy. The good bacteria in milk convert milk to yogurt. During summer months the process is faster and the yogurt is bit sour. In contrast to this, during winter months the process is slower. That's why we used to keep the "theki" close to the chulo (oven) in kitchen.

Even though my parents are not making yogurt in Nepal, I have been making it here in the USA. We buy milk from Walmart/Safeway, boil it and bring it to some lower temperature (~50 deg C, have never checked though) and put in a container. This container contains little bit of yogurt as precursor material. The container is kept in oven area for ~24 hrs by then the yogurt is ready. Different flavoring materials, including sugar, can be added  depending on your taste.

Here is a video that explains the chemistry of yogurt formation.


Milk is liquid that contains many nutritional materials including proteins and carbohydrates. On the other hand yogurt is gel like semi-solid. It has different texture and taste than milk. 

When some "good" bacteria (you can Google the name of bacteria)  convert one of the carbohydrates in milk called "lactose" into "lactic acid", it brings the pH from neutral (milk) to acidic (yogurt). This change in pH brings another major change. At lower pH, casein (one of the major proteins in milk) becomes insoluble. This is why the yogurt is thick. The casein is soluble in milk in the form of micro micelles.
----------------------------------------------
This video was submitted to "ACS Everyday Chemistry Contest 2013" but didn't reach to the top. Winner will be announced on Monday next week (26th) on C&EN. This first attempt has encouraged me to make more videos explaining science of our everyday life. 

8/03/2013

benefits of lab grown meat

small tissues of lab grown meat, photo: Francois Lenoir/Reuters
When I first read this news on Science news, I was like "wow".
Mutton without killing goat, beef without killing cow. New research has shown that there is a possibility of producing meat in lab.

Scientists have claimed that they have produced meat in lab and have made burger out of it. Producing meat in lab without killing animals would revolutionize our food production system and would have great impacts on other sectors too. It has been considered as the biggest agricultural revolution after domestication of animals started about 11000 years ago.

Stem cell researcher, Mark Post, has grown meat from bovine stem cells and made a patty for burger. He spent about four hundred thousand dollar for this research.

It is not clear till now about the taste of such burger and how public will take the artificially grown meat. I am sure that it will take some time to adopt. However, one thing is sure: it will take long time to see lab grown meat on market for public.

  • millions of tons of meat can be grown from stem cells of single animal.
  • a couple of animals could feed the entire world.
  • we won't have to make animals suffer for our food.
  • need only ~50% energy to produce.
  • 98% less land.
  • 90% less greenhouse gas production.